Consuminderen: het kan!

26 maart 2009

Dagelijks kunnen we de gevolgen van overconsumptie op het nieuws zien: oorlog om grond­stoffen, smeltende poolkappen, ontbossing, honger. Draag je daar met je eigen koopgedrag iets aan bij? Moeten we allemaal gaan ‘consuminderen’ om de wereld te redden.
Sommigen zeggen dat ‘overconsumptie’ niet het echte probleem is. Als we maar over­schakelen op schonere technologieën – efficiëntere motoren, druppelirrigatie, cradle to cradle, waterstofauto’s, kernfusie – komt alles in orde.
Zou het? Optimisme is een goede eigenschap, maar het probleem met de technolo­gi­sche benadering is de volgorde: eerst plunderen we de rijkdommen van de Aarde om steeds meer te kunnen consumeren; vervol­gens bedenkt iemand een schonere manier om evenveel te kunnen opslobberen zonder de nadelige gevolgen; maar dan begint het pas: die nieuwe technologie moet eerst maar eens de markt zien te veroveren, terwijl de oude, vuile werk­wijze vaak goedkoper is. Intussen is het bos al gekapt.

Weg met het consumentisme?

Een deel van de milieubeweging stelt dat ongebreidelde consumptiedrift de wortel van de ellende is. Niet technologie maar een mentaliteitsverandering moet de wereld redden. Nieuwe technische snufjes prikkelen namelijk de zucht naar meer, zodat de besparingen teniet worden gedaan. We moeten leren genoegen te nemen met wat we echt nodig hebben en wat binnen de draagkracht van de Aarde valt. Geluk kunnen we beter zoeken in im­mate­riële zaken dan in bezit.

De ‘consuminderstroming’ is omstreden binnen de milieubeweging omdat de ideeën te moeilijk zouden zijn voor de rest van de bevolking. Het heeft ook wat elitairs, dat geluk zoeken in het hogere, aardse welvaart afdoen als platvloers. Niet voor niets onder­scheidde de adel zich door het dragen van versleten kleding van de nouveaux riches.
Buitenstaanders vinden de consuminderideeën vaak maar raar, zien het als een stap terug en maken het bela­che­lijk: we willen toch niet terug naar de tijd van de holbewoners?
Een frappant voor­beeld is een reactie op de mooie fotoreportage die eind vorig jaar in Trouw verscheen over Jan Juffermans van De Kleine Aarde, die met volharding in hon­derd stap­pen met slimme vondsten zijn ecologische voetafdruk wist terug te brengen naar de 1,8 hectare waar een aard­bewo­ner recht op heeft (ter vergelijking: de gemiddelde Nederlan­der gebruikt 4 hecta­re).
Twee dagen later schreef iemand in een ingezonden brief dat ze ‘akelig’ werd van de ‘armoede die de foto’s uit­straalden’. Eigen­lijk was ze het wel met de kritiek op het consu­men­tis­me eens, het ging haar vooral erom dat Juffermans ’s winters de koelkast uitzet en voedsel koelt in een serre. De briefschrijver wist nl. nog hoe blij ze vroeger waren toen ze eindelijk een koelkast hadden.

Maar iets wat fijn is, hoeft er niet altijd te zijn. Armoede is het als je voedsel bederft bij gebrek aan koelkast. Rijkdom is het als je men­taal in staat bent de koelkast alleen te gebruiken wanneer deze echt nodig is, nl. ’s zomers, omdat je ’s winters een andere oplos­sing hebt.
Consuminderen is niet onmogelijk. Eeuwenoude levensbeschouwelijke stromingen in Oost en West prediken onthechting van aardse bezittingen. Miljoenen mensen móéten het eenvoudigweg met minder doen en beleven toch plezier aan hun leven. Elke week nieuwe kleren of gadgets willen hebben, is een aangeprate behoefte. ­Het is aange­bo­ren om te willen hebben wat je ziet, maar mensen zijn ook in staat om hun verlan­gens te stillen met zon­nestralen.

Kredietcrisis en consumptie

Jarenlang was het praten over overconsumptie een achterhoedegevecht, maar sinds afgelo­pen jaar lijkt er een kentering gaande. Eerst trokken de extreem stijgende olie-, grondstof- en voedselprijzen (de voedselcrisis) veel aandacht; tekenen van de uitputting van de Aarde. Later eiste de kredietcrisis alle aandacht op.
Regeringen roepen ons nu op om vooral te blijven consumeren om de economie aan de gang te houden, maar er zijn ook andere geluiden – en ook uit hoeken vanwaar je die niet zou verwachten. Zo hebben bankiers zelf in een anonieme enquête hun bonussen aange­wezen als belangrijkste veroorzaker van de crisis en gepleit voor meer regulering.

Terwijl eerdere recessies gewoonlijk werden gezien als een natuurlijke golfbewe­ging, wordt deze bijna alge­meen toegeschreven aan graaigedrag. Niet alleen Amerikanen die een huis wilden kopen leefden te veel op de pof, dat geldt feitelijk voor de hele Amerikaanse economie en overheid, en Nederlandse banken pikten daar graag een graantje van mee. Opvallend is dat de ‘groene’ banken veel minder last hebben van de kredietcrisis dan andere: als gevolg van hun principes moesten zij altijd al transparant zijn en konden zij dus geen vage beleggingsconstructies kopen waarvan onduidelijk was hoe het geld ver­diend werd.
Het geloof in de almachtige vrije markt die alles oplost is nu weg – de ‘onzichtbare hand’ die de hebzucht van velen samenvoegt tot iets goeds, heeft gefaald. Er wordt nu alom gepleit voor een ‘andere’ economie waarin de belangen van mens en milieu volwaar­dig meetellen. We willen weer verder vooruit kijken dan de winstuitkering van morgen: voor een duurzaam inkomen is ook ecologische en sociale duurzaamheid nodig. De kre­diet­crisis zorgt dus voor een mentaliteitsverandering ten goede.

De kredietcrisis heeft natuurlijk ook praktische gevolgen. Als de productie dit jaar inder­daad gaat teruglopen, geldt dat natuurlijk ook voor de uitstoot van vervuilende stoffen. Het milieu krijgt zo een kleine adempauze. Maar dit zet niet veel zoden aan de dijk: als de machines weer gaan draaien is de ‘achterstand’ gauw genoeg weggewerkt.

Een negatief effect van de recessie is de daling van grondstof- en brandstofprijzen. Dit zet niet aan tot zuinig gebruik.
Energiebesparingsplannen (en plannen voor duurzame energieproductie) die zeer renda­bel leken toen de olieprijs een half jaar geleden op record­hoog­te stond, worden nu mis­schien afgelast. Ook zien onwilligen, zoals de Duitse regering, in de recessie een mooie aanleiding om af te zien van milieubeschermingsplannen, onder het voorwendsel dat er niet genoeg geld zou zijn.

Maar wat is geld? De afgelopen jaren werden degenen die geld met geld maakten sterren. Die sterren zijn nu hard gevallen en banken staan opeens niet meer bovenaan de lijst met favoriete werkgevers. Het inzicht breekt door dat zinvol werk, waar anderen iets aan hebben, niet alleen bevredigender maar ook duurzamer is. Dat je bij een investering niet alleen moet kijken naar wat het op korte termijn oplevert, maar ook naar de gevolgen en risico’s op lange termijn. Dat inzicht biedt kansen op een mooie toekomst.


Klimaatheld

6 maart 2008

KlimaatheldenDaar sta je dan. Met je glitterbril en groene kaplaarsjes aan op het plein voor de tweede kamer. “Waar ben ik godsnaam mee bezig?” schiet er even door mijn hoofd. Maar dan weet ik het weer: oh ja, ik ben verkleed als ‘klimaatheld’. Om de mensen duidelijk te maken dat er nu wat moet gebeuren tegen de klimaatverandering voordat het te laat is. Voordat de zeespiegel zo ver stijgt dat grote gebieden overstromen. Voordat het begrip ‘klimaatvluchteling’ wordt opgenomen in de dikke van Dale. Voordat woestijngebieden zich uitbreiden als olievlekken. Voordat ik me af moet vragen of ik nog wel kinderen moet nemen…

Daarom vraag ik met mijn wapperende cape en groene handschoen mensen te tekenen voor een klimaatwet in Nederland. Een wet waarin staat dat we elk jaar de uitstoot van broeikasgassen met minstens 3% zullen verminderen en ontwikkelingslanden ondersteunen bij de gevolgen van klimaatverandering. Met een wet is voor het bedrijfsleven ook duidelijk wat het beleid is voor de langere periode. Investeren in duurzame producten en projecten willen ze namelijk wel, maar dan moet de regelgeving niet elk jaar veranderen.

Ik heb al getekend. Anders moet ik straks miljoenen klimaatvluchtelingen gaan redden. En deze klimaatheld zit liever in haar luie stoel met een kopje thee en een goed boek…

Ook tekenen voor een krachtige klimaatwet in Nederland? Ga naar www.klimaatwet.nu

Je kunt ook vrienden worden met de klimaatheld op hyves: http://klimaatheld.hyves.nl/

en van de klimaatwethyve: http://klimaatwet.hyves.nl/


Vluggertje over Bali

15 december 2007

In Bali is het bijna stilzwijgend erkend dat CO2-uitstoot inderdaad leidt opwarming van de aarde. Dat is een hele vooruitgang, want het betekend dat die discussie alvast “gewonnen” is. Maar er is geen overeenstemming bereikt over concrete besparingsdoelstelling. Toch lijkt zelfs in Amerika het tij nu te keren, nu ze op het laatste overstag gingen na een hartstochtelijk pleidooi van de voorzitter van VN. Luister naar een interview met prof. Pier Vellinga, die voorspeld dat er na oorlogen over olie ook oorlogen over CO2 kunnen komen.


Jongeren willen maatregelen

3 oktober 2007

Van alle Nederlandse jongeren tussen de twaalf en negenentwintig jaar vindt 83 procent dat maatregelen tegen de verandering van het klimaat snel nodig zijn.

Meer dan 8 op de 10 Nederlandse jongeren vind dat het huidige kabinet te weinig doet voor het klimaat. Iets meer dan de helft van de jongeren wil dat Nederland op grote schaal overschakelt op schone energie, zoals zonne en wind energie. Een kwart van de jongeren vindt het tijd dat de Nederlanders hun levensstijl aanpassen en minder vaak moeten vliegen en de auto wat vaker laten staan.

Deze bevindingen komen voort uit het onderzoek “Jongeren 2007” van onderzoeksbureau Qrius. In dit onderzoek werd naast het milieubewustzijn ook naar allerlei andere sociale en economische kenmerken van de Nederlandse jeugd gekeken.

Bron: Telegraaf.nl


broeikas door dode beesten op je bord

13 september 2007

Citaat van de site van het NOS-journaal, dat laat zien dat vega’s toch zo gek nog niet zijn…

Niet alleen de auto en de industrie zijn een bron van broeikasgassen, maar ook de veestapel. Af en toe eens een dagje zonder vlees helpt dan ook in de strijd tegen de opwarming van de aarde.

Milieu- en gezondheidsexperts laten in het medische tijdschrift The Lancet weten dat het slachtvee goed is voor een kwart van de broeikasproductie.

Bij een vermindering van de vleesconsumptie met 10 procent zou de hoeveelheid broeikasgassen gelijk blijven, ook al groeit de wereldbevolking.

Volgens Geri Brewster, een voedingsdeskundige van het Northern Westchester Hospital in New York, kan deze vaststelling het begin zijn van een doorbraak. “Als je weet dat het eten van vlees zo slecht is voor de atmosfeer, denk je wel twee keer na voordat je een hamburger eet.”

Lees het hele artikel, onder meer over China en overgewicht, op www.nos.nl/nosjournaal/artikelen/2007/9/13/130907_vlees.html


2006 Warmste winter in 700 jaar

22 juni 2007

Je moet maar liefst 700 jaar terug in de tijd gaan, om een winter tegen te komen die net zo warm was als die van afgelopen jaar…! Dan kom je beschrijvingen tegen van aardbeien eten in de winter en bloeiende wijnranken in januari. Die warmte werd veroorzaakt door een tropische vulkaanuitbarsting, terwijl daar in dit geval geen sprake van lijkt te zijn. Klimaatverandering lijkt een aannemelijke verklaring, maar zoals het met wel meer klimatologische verschijnselen nu eenmaal gesteld is: het valt niet onomstotelijk te bewijzen. Wel heeft men kunnen berekenen dat klimaatverandering de kans op extreme weersomstandigheden heeft doen verdubbellen. Ook heeft men besloten computeres in te zetten om te bereken hoe groot de kans op zulk warm weer is zonder toedoen van de mens. Bron: NewScientis – Freak winter is Europe’s warmest for 700 years


Win $ 25 000 000 (en red de wereld)

8 juni 2007

Richard BransonRichard Branson, de grote baas van de nog grotere Virgin Group heeft een prijs van 25 miljoen dollar in het vooruitzicht gesteld voor diegene(n) die een manier bedenken om jaarlijks 1 biljoen ton CO2 uit de atmosfeer terug “af te vangen”. De deadline ligt ergens in 2010, maar zijn er tegen die tijd geen inzendingen binnen, dan wordt de termijn met twee jaar verlengt. Een jury van 5 man, waaronder James Lovelock en All Gore zal bepalen welk initiatief wint.
het is niet de bedoeling om CO2 direct al bij de productie ervan in energiecentrales op te vangen, omdat er daarvoor al systemen bestaan. Ook moet de oplossing “commercieel interessant” zijn. Een kleine domper is, dat de winnaar niet meteen 25 miljoen krijgt; 20 Miljoen word pas uitgekeerd wanneer het toegepaste idee ook echt blijkt te werken.

Virgin Earth ChallangeNatuurlijk worden er ook kanteningen geplaatst. Zo vind Friends of the Earth (onze “grootmoederorganisatie”) het idee wel goed, maar is het nog belangrijker om te voorkomen dat de broeikaskassen uberhaubt in de atmosfeer komen. Anderen wijzen er op dat Branson ook eigenaar is van een vliegmaatschappij…!
JMA kan altijd wel een kleine bijdrage aan de verenigingskas gebruiken (zo wil JMA-Zeilen nog graag eens met een platbodem Joure – Kristianssand doen, bijvoorbeeld), dus wie heeft ideeen?

Links: Virgin Earth Challange